Vụ bắt giữ ông Nguyễn Thành Nam không đơn giản là chuyện của một người.
Nó là một thông điệp. Và thông điệp đó được gửi đến tất cả mọi người, không phải bằng lời tuyên bố công khai, mà bằng chính những gì xảy ra với một con người cụ thể, trong một buổi tối cụ thể, sau khi ông viết một cuốn sách cụ thể.
Hãy nhìn vào ông Nguyễn Thành Nam là ai.
Không phải nhà bất đồng chính kiến. Không phải người kêu gọi đa đảng hay lật đổ chế độ. Ông là đồng sáng lập FPT, người đã dành cả cuộc đời xây dựng doanh nghiệp, đào tạo thế hệ trẻ, đóng góp cụ thể và thực tế cho đất nước. Nhiều người còn mô tả ông là người yêu Đảng, yêu Bác theo nghĩa thật sự, không phải để lấy lòng ai.
Và ông Trần Việt Anh, giám đốc Spiderum, cũng vậy. Một người trẻ yêu tri thức, không mấy quan tâm đến chính trị hay thể chế, thuần túy xây dựng một không gian chia sẻ kiến thức.
Cả hai đều bị khởi tố theo Điều 117, tội danh thường được gắn với những người đứng lên thách thức chế độ một cách trực tiếp.
Vậy cuốn "Chuyện với Thanh" nói gì mà nguy hiểm đến vậy?
Theo những gì được biết, cuốn sách không phủ nhận lịch sử. Không phủ nhận vai trò của Hồ Chí Minh. Tác giả chỉ chọn một cách kể khác, đưa Nguyễn Tất Thành trở về hình ảnh một con người bằng xương bằng thịt, với những giới hạn của một cá nhân sống trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể, thay vì là một biểu tượng hoàn mỹ không thể chạm đến.
Chỉ vậy thôi. Không kêu gọi gì. Không kích động gì. Chỉ là nhìn một nhân vật lịch sử như một con người.
Và điều đó đủ để đi tù.
Có một chi tiết rất đáng chú ý.
Công an và truyền thông nhà nước liên tục quy kết cuốn sách xuyên tạc lịch sử. Nhưng không ai công bố cụ thể đoạn nào xuyên tạc điều gì, theo tiêu chí nào, dựa trên căn cứ pháp lý gì.
Không phải vì họ không có bằng chứng. Mà vì nếu công bố cụ thể, người dân sẽ tự đọc, tự đánh giá, và tự đặt câu hỏi liệu những gì bị gọi là xuyên tạc có thực sự nguy hiểm như được mô tả hay không.
Sự mập mờ đó không phải là sự cẩu thả. Đó là công cụ. Khi ranh giới giữa được phép và không được phép không bao giờ được vạch rõ, thì mọi người đều có thể trở thành tội phạm bất cứ lúc nào, và không ai dám thử xem giới hạn đó nằm ở đâu.
Đây là thông điệp thật sự mà vụ việc này gửi đi.
Không phải là ông Nguyễn Thành Nam đã làm gì sai. Mà là bất kỳ ai, dù ủng hộ chế độ hay không, dù có ý định chính trị hay không, cũng có thể trở thành đối tượng của Điều 117 nếu cách họ kể một câu chuyện không vừa ý với những người đang nắm quyền quyết định điều gì được phép tồn tại.
Thông điệp đó không cần được phát thanh. Nó tự lan đi qua sự im lặng của VinUni, của Đại học FPT, của Tập đoàn FPT, những tổ chức gắn bó với ông Nam mà không ai dám nói một câu.
Sự im lặng đó là bằng chứng rõ ràng nhất rằng thông điệp đã đến nơi cần đến.
Tự do học thuật, tự do sáng tạo, quyền nhìn lịch sử bằng con mắt của mình.
Những thứ đó không bị cấm bằng một điều luật rõ ràng. Chúng bị thu hẹp dần từng ngày, bằng cách khiến người ta không biết đâu là ranh giới, bằng cách cho thấy rằng ngay cả người yêu Đảng cũng có thể bị bắt, bằng cách để những tổ chức lớn chọn im lặng thay vì lên tiếng bảo vệ người của mình.
Kết quả không phải là một xã hội bị cấm nói. Mà là một xã hội tự học cách không nói, không phải vì bị ra lệnh, mà vì đã hiểu rõ điều gì có thể xảy ra nếu nói sai chỗ.
Đối với Đảng, tư tưởng phải là tuyệt đối.
Không có không gian cho những cách kể khác, dù cách kể đó không phủ nhận mà chỉ là nhìn nhận con người theo đúng nghĩa con người.
Và khi một người yêu nước, yêu Đảng, viết một cuốn sách với thiện chí, vẫn có thể bị gọi là kẻ chống Nhà nước, thì câu hỏi không phải là ông ấy đã làm gì sai.
Câu hỏi là trong một hệ thống như vậy, còn ai có thể chắc chắn rằng mình đang làm đúng?
